Tuesday , April 24 2018
Lajmi i fundit

PUNËSIMI I PAKONTROLLUAR NË KOMUNA: KUR PARTITË PUNËSOJNË, EDHE KARRIGET MUNGOJNË

ROZAJE189 persona ishin u punësuan në vetëqeverisjen lokale të Rozhajës edhe pse nuk guxonin, pasi janë në borxhe me tatime, ndërsa pagat zgjasin për gjysmë viti. Tivati është një komunë e pasur, por rrezikon të mos jetë më, sepse për shkak të punësimit të tepruar shpenzimet e pagave janë rritur me rreth 1.3 milion euro. Për momentin, askush nuk mund t’i frenojë partitë.

Pavarësisht orientimit të Qeverisë për shkurtimet në sektorin publik, numri i të punësuarve në qeverisjet vendore, ndërmarrjet dhe institucionet publike u rrit me 400 në vetëm tre vjet, ndërsa vendet e reja të punës qytetarëve iu kushtojnë miliona.
Sipas gjetjeve të Institutit Alternativ (IA), nga viti 2014 deri në vitin 2017, numri i të punësuarve u rrit në 11 komuna, duke kryesuar Rozhaja, Kotorri, pastaj Tivat dhe Podgorica.

Shembulli më drastik është Komuna e Rozhajës, e cila, pavarësisht se ka nënshkruar një kontratë riprogramimi të borxhit tatimor, ka punësuar 189 persona nga viti 2014 deri në 2017.
Bashkëbiseduesit e Qendrës për Gazetari Hulumtuese të Malit të Zi (CIN-CG) besojnë se përgjegjësia duhet të bie jo vetëm mbi vetëqeverisjen lokale, por edhe mbi Qeverinë që toleroi këtë punësim të tepruar.

Megjithatë, Ministria përgjegjëse e Financave nuk iu përgjigj CIN-CG, nëse dhe në çfarë mënyre ata monitorojnë përmbushjen e detyrimeve për Rozhajen dhe 15 komuna të tjera që kanë nënshkruar kontrata për riprogramimin e borxhit tatimor. Një nga detyrimet është që miratimi i ministrisë është i nevojshëm për çdo punonjës të ri. Askush nga Komunat e Rozhajes, pas më shumë se 20 ditëve, nuk shpjegoi se pse numri i të punësuarve u rrit nga 235 në 424 në tre vitet e fundit. Në këtë qytet, që nga viti 2014, Partia Boshnjake është në pushtet, ndërsa zgjedhjet lokale do të mbahen atje për më pak se dy muaj.

Kryetari i Këshillit Komunal të Partisë për Drejtësi dhe Pajtim në Rozhaje, Sadik Klimenta, në një intervistë për CIN-CG thekson se të gjithë të punësuarit në vetëqeverisjen lokale tash gjashtë muaj nuk kanë marrë rrogë.
Ai thekson se komuna ka qenë në “falimentimin zyrtar” që nga viti 2014, kur nënshkroi me Qeverinë një kontratë për riprogramimin e borxhit tatimor: “Nëse më pyetni, a duhej ata 189 persona që të merreshiin një punë, përgjigjja është po. Por jo në mënyrën që ata e morën dhe jo në administratën lokale.”

Në tre vjet, sipas Klimentës, Rozhaja shpenzoi rreth 3.9 milion euro për punonjësit e rinj. Një vend pune në Komunë qeverisjes vendore i kushton rreth shtatë mijë euro në vit. Për periudhën 2014-2017, kjo shumë është 21,000 euro për person” thotë ai.
Klimenta thotë se do të ishte më mirë nëse autoritetet lokale të organizonin një seminar mbi mënyrën e hartimit të një plani biznesi për këta njerëz, pas së cilës t’i ftoni dhe t’iu ndanin nga 20,000 euro.

“Sot do të kishim 150 punëdhënës të rinj dhe të paktën 500 vende të reja pune. Do të ishte më mirë për të gjithë. Kështu, askush nuk merr rrogë. Kështu komuna ngarkohet, ndërsa njerëzit po largohen”, thotë Klimenta.
Ai thotë se nënshkruesit e kontratës për riprogramimin e borxhit tatimor janë përgjegjës për këtë situatë, por se faji kryesor është tek Qeveria, sepse i lë çështjet e rëndësishme të zgjidhen nga të tjerët që nuk kanë ndonjë funksion kontrolli, siç e ka qeverisja qendrore mbi qeveritë lokale.

I pyetur nëse kjo sjellje, përkundër riprogramimit të borxhit tatimor prej 1.3 milionë eurove të, ka lidhje me punësimin politik, Klimenta u përgjigj: “Situata është e ngjashme edhe në komunat e tjera. Diku në pushtet është DPS, diku BS, diku DF, SDP, SD. Praktika është e njëjtë, në kurriz të të gjithë qytetarëve. Në këtë kombinim askush nuk fiton dhe të gjithë humbin – dikush më heret e dikush më vonë.”

Komuna e Tivatit është e pasur dhe nuk është në listën e debitorëve tatimorë, por nëse vazhdon kështu, kush e di se ku do të përfundojë, sepse ka rritur shpenzimet për pagat e 160 punonjësve të rinj. Këshilltari i Aksionit të Tivatit në opozitë, Miomir Aboviç, pohon se ky është vetëm punësimi politik dhe paralajmëron se kjo praktikë ka një ndikim katastrofik në Komunë.

Ai thotë se një rritje e konsiderueshme e stafit në këtë komunë filloi në fund të vitit 2015 dhe rritet në mënyrë drastike pas zgjedhjeve lokale në prill 2016.
“Bëhet fjalë vetëm për punësim politik. Por kur shohim strukturën arsimore të të sapo punësuarve dhe sistematizimin e shtrembët të shërbimeve komunale, i gjithë problemi duket edhe më i dhimbshëm. Kështu, në një sekretariat është punësuar një person me diplomë të metalurgut, në policinë komunal me diplomë të kuzhinieres, …

Se cilat janë përmasat e punësimit të njerëzve krejtësisht të panevojshëm, e ilustron edhe situata ku një nga sekretarët, gjatë debatit publik të buxhetit për vitin 2018, ankohet se nuk ka karrige të mjaftueshme për të gjithë të punësuarit në komunë” tha Aboviç. Buxheti për vitin 2015 i Komunës së Tivatit për paga dhe kontribute ishte 1,700.200 €. ndërsa për këtë vit 3,105.220 euro. Aboviç thekson se, ndërkohë, Ligji për Pagat në Sektorin Publik ka reduktuar ndjeshëm koeficientët dhe është e qartë se “punësimi partiak” ka një ndikim katastrofik mbi financat e komunës.

Sipas IA, e cila thekson se këto janë të dhëna zyrtare të Qeverisë, nëntë komuna nga viti 2014 deri në vitin 2017 kanë zvogëluar numrin e të punësuarve. Rezultati më i mirë u arrit në dy komuna nga veriu – numri i të punësuarve të Kollashin u zvogëlua nga 224 në 125 dhe në Zhablak nga 116 në 61.
Megjithatë, nga komuna e Zhablakut i shpjeguan CIN-CG se numri i të punësuarve mbeti në të njëjtin nivel si në 2014 dhe se 54 persona aktualisht punojnë në komunë. Rënia ka ndodhur në ndërmarrjet dhe institucionet publike – Ujësjellësi, Organizata Turistike Zhablak dhe Qendra Kulturore.

Ministria e Financave e “mbyllë sytë” për punësimin

Stevo MukKryetari i Bordit Drejtues të IA Stevo Muk konsideron se sistemi i monitorimit të kontratave për riprogramimin e borxhit tatimor, nënshkruar në mes të shtetit dhe komunave, është joefikas dhe jo transparent. Ai thotë se vetëm gjatë pesë muajve të parë të vitit 2016 u shpallën 155 vende punë në qeverisjet vendore pa miratimin e Ministrisë së Financave, megjithëse kjo është përshkruar si një detyrim. Muk pohon se IA nuk ishte në gjendje të merrte informacion mbi realizimin e detyrimeve kontraktuale nga Ministria e Financave, në bazë të kërkesave për qasje të lirë në informacion, sepse siç u shpjegua atyre, këto të dhëna u deklarua sekret tatimor.

“Me këtë interpretim, komunat, të cilat para së gjithash u shërbejnë qytetarëve, barazohen me kompanitë private, ndërsa publiku mbetet i privuar nga informacioni që është shumë i rëndësishëm për vlerësimin e efikasitetit të tyre. Informacioni i fundit i plotë mbi shkallën në të cilën komunat i respektojnë obligimet sipas kontratës, është hartuar në korrik 2016 dhe që atëherë ishte e qartë se komunat nuk po dëgjonin për detyrimet në pjesën e racionalizimit” tha Muk.
Edhe ai mendon se mundësia e punësimit në sektorin publik është një nga burimet e rëndësishme politike dhe një mekanizëm për blerjen e votave: “Politikanët e dinë se ata nuk do të vuajnë asnjë lloj dënimi dhe udhëheqësit e tyre nuk do të duhet t’i përgjigjen shkeljes së detyrimeve sipas marrëveshjes”.
Muk thekson se zgjedhjet janë gjithmonë sfida më e madhe për politikanët që të krijojnë vende të reja pune, por problemet sistemore janë më të gjatë se sa periudha parazgjedhore.

“Boshllëqet ligjore në fushën e nëpunësve civilë, janë një nga shkaqet kryesore të punësimit joracional në komuna, punësimit që nuk është i bazuara në meritë, gjë që lë hapësirë që faktorë të tjerë, siç janë lidhjet fisnore dhe përkatësitë politike, të jenë vendimtarë. Në raportin tonë të monitorimit për reformën e administratës publike, ne kemi theksuar, për shembull, se në disa raste kontrollimi i aftësive për aplikantët për punë në administratën e Kryeqytetit, nuk është zbatuar fare, ndërsa në Plevla ishte shpallur nevoja për punësim për vendin e punës tashmë të plotësuar” , përfundon Muk.

Qeveria përsëri po bën një plan

Që nga viti 2013, Qeveria nuk ka arritur të përcaktojë numrin optimal të të punësuarve në sektorin publik. Nga Ministria e Administratës Publike, e cila u krijua në vitin 2016, CIN-CG thanë se miratimi i Planit të Optimizimit pritet deri në fund të tremujorit të dytë të këtij viti. Muk thekson se plani i mëparshëm i racionalizimit nga viti 2013 ishte një dështim, sepse aktorët ishin të pasinqertë, por edhe Qeveria hoqi dorë nga ky plan pas dy vjetësh. Rritja e numrit të punonjësve është gjithashtu e dukshme në nivelin qendror, ku do të jetë gjithashtu një suficit i punonjësve. Pothuajse të gjitha ministritë e Qeverisë kanë rritur numrin e punonjësve vitin e kaluar. Sipas propozimeve të planeve të stafit për vitin e kaluar, çdo ministri ka sistematizime sipas të cilave ata nuk kanë kuadër të mjaftueshëm. Ka rreth 2.800 punonjës nëpër ministri, 11,000 në administratën e gjyqeve dhe të prokurorisë, në organet e pavarura 1,600 dhe 28,000 të punësuar në institucionet publike.

Se Mali i Zi është ndër vendet me sektorin më të rëndë publik, e cila thuhet se ka më shumë se 51.000 të punësuar, sipas një dokumenti IA Organogrami kaos:
“Nëse kemi parasysh se numri i përgjithshëm i të punësuarve në vitin 2015 ishte 175.617, kjo do të thotë se pjesa e sektorit publik në punësimin total në Malin e Zi, të paktën 29 për qind, e cila është rreth 10 për qind më shumë se mesatarja në vendet e Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD), “thotë dokumenti. Në mesin e vendeve në numrin e sektorit publik të çojë vendet skandinave me një pjesë të sektorit publik në punësim të përgjithshëm dhe 30 për qind, siç është rasti me Norvegjinë, ndërsa Shtetet e vogël të Bashkimit Evropian rreth ose pak mbi mesataren e OECD. Kështu, kjo pjesë në Slloveni është 17.3 përqind, Sllovakia është 19.3, Estonia është 23 përqind, e cila është dukshëm më pak krahasuar me Malin e Zi. IA Dokumenti thotë se raporti i fundit vjetor i Institucionit Shtetëror të Auditimit ka treguar se shpenzimet për pagat e të punësuarve në sektorin publik në vitin 2016 arriti në 430 milionë.
Muk beson se qeveria ende nuk ka ide të qartë se si të përmbushin synimet që ka vendosur dhe premtuan BE. “Nuk besoj se ka një vullnet të fortë politik. Edhe nëse ajo është në Ministrinë e Administratës Publike, përshtypja ime është se të tjerët në administratë nuk ndajnë. Veçanërisht në polici, agjenci të pavarura dhe komuna, sidomos kompanitë publike “, përfundoi Muk. Stevo Muk

Se Mali i Zi është ndër vendet me sektorin publik më të ngarkuar, i cila thuhet se ka më shumë se 51.000 të punësuar, ka treguar edhe dokumenti “Organogrami i kaosit” të IA:
“Nëse kemi parasysh se numri i përgjithshëm i të punësuarve për vitin 2015 ishte 175.617 kjo do të thotë se pjesa e sektorit publik në punësimin total në Mal të Zi është të paktën 29%, e që është mbi 10% më shumë se mesatarja e vendeve të OECD-së e Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD)” thuhet në dokument. Ndër vendet e OECD-së me numrin më të madh të sektorëve publikë, vendet skandinave mbizotërojnë me pjesëmarrje e sektorit publik në punësimin total deri në 30%, ndërkohë që anëtarët më të vegjël të Bashkimit Evropian në aspektin e madhësisë së sektorit publik sillen rreth ose pak mbi mesataren e OECD-së: p.sh. në Slloveni 17.3%, në Sllovaki 19.3%, ndërsa në Estoni pjesa e sektorit publik është 23%, akoma më e ulët se në Mal të Zi. Gjithashtu, raporti i fundit vjetor i Institucionit Shtetëror të Auditimit ka treguar se shpenzimet për pagat e të punësuarve në sektorin publik gjatë vitit 2016 arritën shumën e 430 milionë euro.
Muk beson se Qeveria ende nuk ka ide të qartë se si të përmbushë synimet që ka vendosur dhe që i ka premtuar BE-së. “Nuk besoj se ka një vullnet të fortë politik. Edhe nëse ai ekziston në Ministrinë e Administratës Publike, përshtypja ime është se të tjerët në administratë nuk mendojnë kështu. Veçanërisht në polici, në agjencitë e pavarura dhe komuna, sidomos në ndërmarrjet publike”, përfundoi Stevo Muk.

Ndërmarrjet publike në mjegull, pikëpamjet e kundërta të Qeverisë dhe OJQ-ve

Ministria e Administratës Publike për CIN-CG thotë se të dhënat e përgjithshme për numrin e të punësuarve në nivel qendror dhe lokal paraqesin pikënisje për procesin e optimizimit të numrit të të punësuarve në sektorin publik, suksesi i të cilit do të varet nga mbështetja e drejtpërdrejtë buxhetore e reformave nga fondet e BE-së për këtë qëllim.
Është interesante që ndërmarrjet publike, si Aerodromi, Parqet Kombëtare, nuk kanë hyrë në numrin kumulativ në nivel qendror, ndryshe nga niveli lokal. Ministria u përgjigj se arsyeja për këto kompani është se nuk kryejnë punë administrative, që ishte një nga kriteret kryesore të klasifikimit.

“Bëhet fjalë për subjektet ekonomike që gjithnjë e më shumë tregojnë trendin e privatizimit, në të cilin rast ata do të dalin automatikisht nga sektori publik dhe nuk do të ishin të rëndësishme për monitorimin e procesit të optimizimit. Me këtë nuk do të kishim një pasqyrë objektive të reduktimit të numrit të të punësuarve, pasi që punonjësit në ato njësi do të pushonin së punuari në sektorin publik “, thanë nga Ministria.
Ata argumentojnë se një qasje tjetër është marrë për nivelin lokal, duke pasur parasysh se në nivel të komunave, një numër i konsiderueshëm punonjësish punojnë në ndërmarrjet publike, të cilat kryesisht kryejnë detyra tradicionale të ofrimit të shërbimeve publike për qytetarët, siç janë furnizimi me ujë dhe shërbimet komunale.
Muk, megjithatë, thotë se ky është një standard i dyfishtë dhe se një qasje e tillë nuk është e plotë dhe logjike. Ai shton se sipas standardeve evropiane, numri i të punësuarve në sektorin publik përfshin gjithashtu punonjësit në të ashtuquajturat ndërmarrje jokomerciale.

“Kur është fjala për Malin e Zi, në shifrat lidhur me punësimin duhet së paku të hyjnë ato ndërmarrje publike në nivel qendror që i nënshtrohen Ligjit për Prokurim Publik” tha ai. Muk pretendon se është shqetësues fakti që nga plani është përjashtuar Ushtria, e cila ishte në planin e mëparshëm të riorganizimit, si dhe Banka Qendrore, por gjithashtu edhe se shumica e agjencive nuk ofruan të dhëna për të punësuarit, gjë që sugjeron që ata nuk janë të gatshëm të marrin pjesë në këtë proces.
Kjo është arsyeja pse Muk mendon se plani i ri i riorganizimit të brendshëm i pesë vjetëve më parë ishte edhe më i avancuar pasi që mbulonte të gjithë sektorin publik.

Ky artikull u krijua në kuadër të projektit “Shoqëria Civile për Qeverisje të MirëC: Shërbim dhe Meritë!”, i cili implementohet nga Instituti Alternativa, Bonum, Natura, Horizonti i Ri dhe Qendra për Gazetari Hulumtuese dhe financohet nga Bashkimi Evropian dhe Fondi Ballkanik për Demokraci (BTD), projekt i Fondit Marshall Gjerman të SHBA (GMF). Përmbajtja e këtij artikulli është përgjegjësi vetëm e autorit dhe në asnjë mënyrë nuk paraqet qëndrimet e Bashkimit Evropian dhe të Fondit Ballkanik për Demokraci (BTD).
Horizonti i ri, Novi horizont, Projekat, Projekti

Komento

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

Scroll To Top