Bernard Çobaj: Vazhdim i Përplasjes së qytetërimeve në vështrimin e Eduard Saidit

Saidi komenton situatën botërore duke nënvizuar sa e përhapur është dukuria që njerëzit të flasin në emër të abstraksioneve të mëdha, të zbehta/të paqarta dhe manipuluese si ‘Perëndimi’ ose ‘kultura japoneze’ ose ‘islami’ ose ‘konfucianizmi’. Etiketat që shembin religjionet, racat dhe etnitë e veçanta në ideologji që janë dukshëm më të pakëndshme dhe provokuese se ato që bënte Ernest Renani 150 vjet më parë.

Saidi ilustron disa shembuj. Gjuha e identitetit të grupit bëhet veçanërisht e ashpër nga mesi e deri në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë, si kulmim i dekadave të konkurrencës ndërkombëtare ndërmjet fuqive të mëdha evropiane dhe amerikane për territoret në Afrikë dhe Azi. Në betejë për hapësirat boshe të Afrikës, të ashtuquajturin Kontinentin e Errët, Franca dhe Britania, Gjermania, Belgjika, Portugalia përdoren jo vetëm forcën por edhe një mori teorish dhe retorika për të justifikuar plaçkitjen e tyre. Ndoshta më i famshëm është nocioni francez i misionit civilizues – la mission civilizatrice – një nocion që pretendon se disa raca dhe kultura kanë një qëllim më të lartë në jetë se të tjerat. Kjo i jep më të fuqishmëve, më të zhvilluarve, më të qytetëruarve, më të lartësuarve, të drejtën për të kolonizuar të tjerët, jo në emër të fuqisë brutale apo plaçkitjes, që të dyja janë pjesë standarde të veprimeve të tilla, por në emër të një ideali fisnik.

Novela e famshme e Xhozef Konradit, Zemra e errësirës, është zbatim ironik dhe i frikshëm i kësaj teze, siç shprehet rrëfimtari “pushtimi i Tokës i cili më së shumti nënkupton heqjen e saj nga ata që kanë një ngjyrë ndryshe, pak hundët më të sheshta se ne, nuk është gjë e bukur, kur e shikon hollësisht”. Ideja është ajo që e shpaguan atë. Një ide në prapavijë, jo një pretendim sentimental, por një ide, dhe një besim altruist në ide, diçka që të bën të përkulesh dhe të sakrifikosh për të.

Në përgjigje të kësaj lloj logjike ndodhin dy gjëra. Njëra është që fuqitë imperialiste konkurruese shpikin teorinë e tyre të fatit të vet kulturor për të justifikuar veprimet e tyre jashtë vendit. Britania kishte një teori të tillë, Gjermania kishte një, Belgjika kishte një dhe sigurisht në konceptin e Fatit të manifestuar (Manifest Destiny), edhe Shtetet e Bashkuara kishin një të tillë.
Fati i manifestuar ishte një term që erdhi për të përshkruar një besim të përhapur në mes të shekullit të 19-të që Shtetet e Bashkuara kishin një mision të posaçëm për t’u zgjeruar drejt Perëndimit.

Këto ide shfajësuese i japin dinjitet praktikave të konkurrencës dhe përplasjes, të cilat qëllimin e vërtetë e kishin, siç e vërejti me saktësi Konradi, vetë-lavdërimin, fuqizimin, pushtimin, pasurimin dhe vetë-krenarinë e pakufizuar. Ajo që ne sot e quajmë politikë apo retorikë identiteti, kur një pjesëtar i një grupi etnik, fetar ose kulturor e vendos atë grup në qendër të botës, rrjedh nga periudha e konkurrencës imperialiste nga fundi i shekullit, dhe kjo nga ana tjetër, provokon konceptin e qytetërimeve në luftë, që përbën thelbin e shkrimit të Hantingtonit. Në raport me ekonominë politike, gjeografinë, antropologjinë dhe historiografinë, teoria se çdo botë është e mbyllur në vetvete, i ka kufijtë e vet dhe territorin, është zbatuar në hartën e botës, në strukturën e qytetërimeve, te nocioni se çdo racë ka një fat të veçantë, një psikologji dhe një etos.

Ernest Renani tha, për shembull, se fati i racës kineze është të shërbejë. Ata janë një popull i dëgjueshëm dhe duhet të shërbejnë. Raca e zezë duhet të jetë punëtore për nevojat e njerëzimit, sepse ata janë të fortë fizikisht dhe mund të punojnë shumë – të gjitha këto ide pothuajse, pa përjashtim, nuk bazohen në harmoninë, por në përplasjen ose konfliktin midis botëve.

Gjëja e dytë që ndodh është se njerëzit me më pak vlerë në vështrimin imperialist përgjigjen duke i rezistuar manipulimit dhe përcaktimit të tyre të dhunshëm. Tani dihet se rezistenca aktive ndaj njeriut të bardhë filloi në momentin kur ai vuri këmbë në vendet si Algjeria, Afrika Lindore, India dhe gjetkë. Më vonë, rezistenca parësore u vazhdua nga rezistenca dytësore me organizimin e lëvizjeve politike kulturore të vendosura për të arritur pavarësinë dhe çlirimin nga kontrolli imperialist. Pikërisht në momentin kur në shekullin e nëntëmbëdhjetë fuqitë evropiane dhe amerikane nisen një retorikë të vetë-justifikimit kulturor, fillon të përhapet anembanë një retorikë reaguese te popujt e kolonizuar, që flet me gjuhën e unitetit afrikan ose aziatik ose arab ose musliman, pavarësisë, vetëvendosjes.

Në Indi, për shembull, Partia e Kongresit u organizua në vitin 1880 dhe nga fundi i shekullit e kishte bindur elitën indiane se vetëm duke mbështetur gjuhët indiane, industrinë dhe tregtinë mund të vijë edhe liria politike. Këta janë tanët dhe vetëm tanët, provonte argumenti, dhe vetëm duke mbështetur botën tonë kundër botës së tyre, përsëri konstruksioni “ne kundrejt atyre”, mundemi përfundimisht ta gëzojmë lirinë. Një logjikë e ngjashme vërehet gjatë periudhës Meiji në Japoninë moderne. Retorikë e tillë e përkatësisë është e vendosur në zemër të çdo lëvizjeje nacionaliste për pavarësi. Pas Luftës së Dytë Botërore erdhi jo vetëm deri te çmontimi i një periudhe rreth njëzet vitesh të imperializmit klasik, por te pavarësimi për dhjetëra shtete e më tepër.

Si në kontaktet koloniale ashtu edhe ato postkoloniale, pra, retorika e specifikave të përgjithshme, kulturore ose civilizuese shkoi në dy drejtime potenciale: në një anë, një linjë utopike që këmbëngulte mbi një model të përgjithshëm integrimi dhe harmonie midis të gjithë popujve; tjetri, një linjë që sugjeronte se si të gjitha kulturat ishin aq specifike dhe xheloze sa të refuzonin dhe të luftonin kundër të gjithë të tjerave. Ndër shembujt e utopizmit janë gjuha dhe institucionet e Kombeve të Bashkuara, të themeluar pas Luftës së Dytë Botërore dhe më pas zhvillimi i përpjekjeve të ndryshme të qeverisë botërore të bazuara në bashkëjetesën, kufizimet vullnetare të sovranitetit, integrimin e popujve dhe kulturave në mënyrë harmonike. Ndër të dytat janë teoria dhe praktika e Luftës së Ftohtë dhe ideja e një përplasjeje qytetërimesh, e cila duket të jetë një domosdoshmëri për një botë të përbërë nga kaq shumë pjesë. Sipas kësaj, kulturat dhe qytetërimet në thelb janë të ndara nga njëra-tjetra, domethënë thelbi i Islamit është të jetë i ndarë nga çdo gjë tjetër, ndërsa thelbi i Perëndimit është të ndahet nga të gjithë të tjerët. (vijon)

Leave a Reply

Your email address will not be published.

KONCERT “ZAUSTAVITE RAT – NDALENI LUFTËN”

Media for All: NË ULQIN MBAHET KONFERENCA E MEDIAVE RAJONALE

Horizonti i Ri: TUBOHEN PËRFAQËSUESIT E MEDIAVE KRYESORE NË GJUHËN SHQIPE

Zëri: Shkolla e parë shqipe u hap më 1258 në Ulqin

Shkolla shqipe ka një traditë të gjatë. Nga hulumtimet e deritashme që kanë gjetur dhe publikuar studiuesit dhe gjuhës shqipe, shkollës shqipe dhe historisë së shqiptarëve vërtetohet se shkollat shqipe kanë një histori prej së

Zëri: Shkolla e parë shqipe u hap më 1258 në Ulqin
Zëri: Shkolla e parë shqipe u hap më 1258 në Ulqin

Shkolla shqipe ka një traditë të gjatë. Nga hulumtimet e deritashme që kanë gjetur dhe publikuar studiuesit dhe gjuhës shqipe, shkollës shqipe dhe historisë së shqiptarëve vërtetohet se shkollat shqipe

Fakulteti në Ulqin: REGJISTRIMI I GJENERATËS SË RE TË STUDENTËVE PËR VITIN AKADEMIK 2022/23
Fakulteti në Ulqin: REGJISTRIMI I GJENERATËS SË RE TË STUDENTËVE PËR VITIN AKADEMIK 2022/23

Fakulteti i Studimeve të Biznesit Mesdhetar në Ulqin bëri të ditur se janë në vazhdim regjistrimet në studimet themelore akademike për vitin 2022/23. Siç thuhet, të gjitha informacionet mund të merren

Komuna: SOT FILLON ASFALTIMI I RRUGËVE TË GËRMUARA
Komuna: SOT FILLON ASFALTIMI I RRUGËVE TË GËRMUARA

  Komuna e Ulqinit njoftoi se të premten do të fillojë asfaltimi i rrugëve të gërmuara, i cili do të zgjasë disa ditë. Vetëqeverisja lokale u ka kërkuar falje qytetarëve që kanë vuajtur nga kjo situatë,

CEDIS: TË PREMTEN PA RRYMË NJË PJESË E KOMUNËS SË ULQINIT
CEDIS: TË PREMTEN PA RRYMË NJË PJESË E KOMUNËS SË ULQINIT

Nga Sistemi malazez i elektroshpërndarjes (CEDIS) thanë për Portalin Ul-info se të premten, më 24 qershor, në periudhën prej orës 08 deri në 14,30, pa energji elektrike do të jetë pjesa e Qytetit përballë

Komuna: BEQIR SELLA KANDIDAT PËR ZËVENDËSKRYETAR
Komuna: BEQIR SELLA KANDIDAT PËR ZËVENDËSKRYETAR

  Zyrtari i lartë i Partisë Demokratike, Beqir Sella, është kandidat për nënkryetar të Komunës së Ulqinit, mëson Portali Ul-info. Ai është deputet i asaj partie në Kuvendin komunal dhe kryen edhe