Filozofia e ndërkulturalizmit nuk e lejon një person të bëjë diçka që shkon kundër imperativit të drejtësisë, ndershmërisë dhe dashurisë, madje as në kohët më të vështira.
Ne e dëshmuam këtë në fund të shekullit të 20-të, dhe gjithashtu ishim të bindur se vetëm disa njerëz që janë kundër diversitetit janë të mjaftueshëm për të helmuar atmosferën dhe për ta bërë jetën të mjerueshme në këto qytete dhe vendbanime.
Megjithatë, ekzistojnë themele të thella të harmonisë popullore në këtë zonë. Është paradoksale, por edhe një fakt i konfirmuar historikisht: fryma e bashkëjetesës dhe solidaritetit ripërtërihet pikërisht në kohët më të vështira.
Në përputhje me qëllimet e ideologjisë shtetërore të Principatës, më vonë Mbretërisë së Malit të Zi, në shtetin e atëhershëm u krijua një imazh i harmonisë ndërfetare. Kështu, për shembull, në shkurt të vitit 1888, Mitropoliti Mitrofan Ban u prit ceremonialisht në Tivar nga qytetarët e të tre besimeve.
Me të mbërritur në Ulqin, Mitropoliti i udhëzoi ortodoksët e Ulqinit të jetonin në harmoni me vëllezërit e tyre jo-ortodoksë, duke vënë në dukje se dallimet në fe nuk duhet të ndërhyjnë në dashurinë e tyre të ndërsjellë.
Gjatë festimeve të Kurban Bajramit dhe Krishtlindjeve në Tivar, tregu i qytetit u mbyll. Në vitin 1892, hoxha i Tivarit, Karagjuzoviq, shënoi se në festën e Kurban Bajramit, “u kënduan këngë serbe, turke dhe shqipe”, dhe pati muzikë dhe valle, dhe gjithashtu pati të shtëna me armë zjarri dhe pije për shëndetin e Princit Nikolla. Qytetarët e tyre ortodoksë dhe katolikë erdhën për t’u uruar atyre Kurban Bajramin.
Vizitat e ndërsjella nga anëtarë të feve të ndryshme gjatë festave më të mëdha fetare në Tivar kanë qenë prej kohësh një zakon, sipas këtij hoxha.

Në fillim të shekullit të 18-të, kryepeshkopi i Tivarit, Andrija Zmajeviq, u prit nga murgjit dhe abati i Krajës dhe mbajti një liturgji me ta.
Procesionet dhe marshimet e përbashkëta ishin të përditshme në zonën e komunës së Tivarit, kështu që në fshatin Tugjemili, përveç katolikëve dhe ortodoksëve, merrnin pjesë edhe myslimanët.
Deri në gjysmën e dytë të shekullit të 19-të, në bregdetin e Adriatikut, katolicizmi dhe ortodoksia nuk funksiononin si dy botë të kundërta pa kompromis. “Përkatësia fetare në Mesjetë ishte pothuajse ekskluzivisht një çështje politike”, thotë një nga ekspertet më të mira në këtë fushë, historiania Katarina Mitroviq.
Mosmarrëveshjet fetare dhe shpërthimet e rralla të intolerancës ndaj anëtarëve të një feje ose kombi tjetër lindën vetëm kur këto çështje u përdorën si justifikim për të zgjeruar pushtetin politik dhe ekonomik.
“Njerëzit e kësaj zone nuk devijuan, në një kuptim radikal. Pothuajse nuk ka nga ata që e shprehën këtë në luftërat dhe konfliktet e fundit që tronditën zona të tjera. Ndërsa flakët e urrejtjes dhe armëve konsumonin njerëzit, paqja, toleranca dhe mirëkuptimi mbretëruan këtu.
Njerëzit sunduan.
Qeveritë dhe politikat ndryshojnë, njerëzimi mbijeton në njeri. Njerëzit në bregdetin e Malit t;ë Zi e kanë ditur gjithmonë këtë, dhe e dinë edhe sot”, thotë shkrimtari Mirash Martinoviq.








