Vështrim i kronikanit të Ulqinit dhe punëtorin e mirënjohur turistik Ismet Karamanaga.
Mikpritja ka një traditë të gjatë në këtë zonë, ku rrugët tregtare kanë kaluar gjithmonë si në tokë ashtu edhe në det.
Që në kohët e lashta, kishte shtëpi për akomodimin e udhëtarëve dhe karvanëve tregtarë. Gjatë Mesjetës, pelegrinët nga Evropa Perëndimore shpesh kalonin nëpër Ulqin në rrugën e tyre drejt Tokës së Shenjtë. Kështu, shkrimtari gjerman Arnold von Harff (1471-1505) qëndroi në Ulqin në vitin 1497. Nga udhëtimi i tij, Harf regjistroi, në ortografinë gjermane, 26 fjalë, 8 fraza dhe emrat e numrave në shqip nga 1 në 10, 100 dhe 1.000.
Gjatë Perandorisë Osmane, në Ulqin u ndërtuan hane, karavanseraj, musafirhane, imarete (kuzhina publike) dhe hamame (banjo publike), të cilat ndodheshin në kompleksin e xhamisë së Pashës, nën muret e Kalasë.
Pasi Ulqini u bë pjesë e Principatës, pastaj Mbretërisë së Malit të Zi, në Çarshi u ndërtuan taverna, hane dhe vende për mysafirë, vizitorë dhe udhëtarë të ardhshëm.
Në Ulqin, ekzistonte edhe kafeneja “Trumo”, e cila quhej edhe kafeneja arabe, sepse anëtarët e komunitetit arab të Ulqinit mblidheshin kryesisht atje.
Momenti i vërtetë i turizmit dhe i shërbimit të ushqimit u regjistrua në mesin e viteve ’30 të shekullit të 20-të. Në atë kohë u ndërtuan tre hotele të mëdha: “Republika” (1935), “Jadran” (1938) dhe “Co-op” në vitin 1939, i quajtur më vonë “Galeb”, i cili ishte hoteli më modern në të gjithë bregdetin e Adriatikut në atë kohë.
“Kjo ndërtesë unike dhe e mrekullueshme me gjashtë kate ka të gjitha karakteristikat e fjalës së fundit në arkitekturën e hoteleve dhe nuk ka të barabartë në brigjet e Adriatikut. Komoditet unik, një restorant i mrekullueshëm dhe një sallë leximi e gjitha prej xhami, 66 dhoma mysafirësh, dhoma për zyrtarë, 8 banjo dhe të gjitha dhomat e tjera, me ashensorë dhe frigoriferë të pajisur në mënyrën më moderne”, deklaruan mediat në atë kohë.
Së bashku me Kriporen, e cila filloi të funksionojë në vitin 1934, kjo çoi në zhvillimin e fortë të Ulqinit në të gjitha fushat. Objektet e reja janë bërë vende ikonike jo vetëm për vendasit, por edhe për turistët që vijnë kryesisht nga Evropa Qendrore dhe rajoni.
Lufta e Dytë Botërore i dha fund papritur këtij vrulli ekonomik.
Por, vetëm disa vite më vonë, ndërtesat e ruajtura dhe fuqia punëtore e kualifikuar e ringjallën përsëri turizmin e Ulqinit, ndërsa iu desh të priste dy dekada pas përfundimit të luftës për një shkallë më të madhe. Kështu, për shembull, në vitin 1964, u regjistrua qëndrimi i 65,000 mysafirëve, të cilët realizuan mbi 600,000 netë.
Pikërisht në atë vit filloi bashkëpunimi me agjencitë e huaja të udhëtimit (TUI, Neckerman, Paneuropa, Scharnow, etj.), kështu që në vitet në vijim u regjistruan mbi një milion qëndrime netësh.
Ndërtimi i hoteleve “Mediteran” dhe “Albatros” në qytet, si dhe hoteleve “Belvi”, “Olimpik”, “Lido”, “Lido bungalows” dhe “Otrant” në Plazhin e Madh, si dhe resorti naturist në Adën e Bunës, sigurisht që kontribuan në këtë. Restorantet “Ekspres” në Ranë, “Milena”, “Kalimera” dhe “Sunce” u ndërtuan në Plazhin e Madh, si dhe një numër tavernash private.
Punëtorët e rinj të mikpritjes ndoqën arsimim të mëtejshëm në vende të njohura turistike, kryesisht në Opatija. Në Shkollën e Mesme, janë hapur degë për turizëm dhe ushqim. Të rinjtë nga Ulqini ishin të lumtur të studionin turizëm, sepse pas kësaj do të kishin një punësim të përhershëm të sigurt dhe të ardhura shumë të mira.
Me mirësi të lindur, dashuri për të mësuar gjuhë të huaja dhe dëshirë për të përparuar, banorët e Ulqinit janë bërë punonjësit më të mirë të mikpritjes në Mal të Zi.
Në fund të viteve ’80, Ulqini përbënte pothuajse 40 përqind të trafikut turistik të Malit të Zi, dhe dy të tretat e turistëve ishin të huaj, kryesisht gjermanë. Ndërmarrja hoteliere-turistike “Riviera e Ulqinit”, brenda së cilës vepronin të gjitha hotelet, përveç “Albatrosit”, përfaqësonte një gjigant ekonomik brenda kornizës së ish-Jugosllavisë. Fillimi i konflikteve të luftës në atë vend në fillim të viteve 1990 pati pasoja të rënda për turizmin në Ulqin. Numri i mysafirëve të huaj është zvogëluar në mënyrë drastike, si dhe kohëzgjatja e sezonit. Shumë punëtorë të kualifikuar shkuan jashtë vendit, ndërsa shumica e hoteleve u shkatërruan në privatizime të këqija.
Megjithatë, potenciali i madh dhe domosdoshmëria ekonomike e Ulqinit kanë ndikuar që turizmi dhe mikpritja, dhe brenda tyre gastronomia, të jenë përsëri degët kryesore ekonomike, të cilat sjellin zhvillim dhe prosperitet për këtë qytet dhe banorët e tij.
Ky tekst u krijua në kuadër të projektit “Kultura e kuzhinës: të gjitha shijet e Ulqinit”, i cili financohet nga Ministria e Kulturës dhe Medias, nga Fondi për Nxitje të Pluralizmit dhe Diversitetit të Medias. Përmbajtja e këtij teksti është përgjegjësi e vetme e OJQ-së “Ul info” dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht pikëpamjet e Ministrisë.
