Në ankandet online: MONEDHAT ILIRE PREJ ARGJENDI

Në ankandet online kanë dalë në shitje një numër i konsiderueshëm monedhash antike të prodhimeve ilire. Shitja e tyre është e herëpashershme dhe sipas informacioneve të ankandeve online burimet e shitjeve janë të ndryshme: Nga Granada Hills, California, Morehead City, North Carolina e SHBA, Kanada si dhe nga kryeqyteti i Austrisë, Viena. Çmimet e shitjeve të fundit variojnë nga 25 deri në 403 $. Monedhat janë prej argjendi me pesha te ndryshme dhe diferenca të pakta që sillen rreth 3 gramëve dhe me diametër rreth 1.8 mm.

Në vendin tonë prerja (shtypja e monedhave) e ka zanafillën që në shekujt VII-VI p.e.s në Dyrrah (Durrësi i sotëm) dhe Apoloni (Pojan i Fierit). Janë pikërisht monedhat e kësaj periudhe të cilat shënojnë pikënisjen e historisë të koleksionit të monedhave për qëllime numizmatike. Monedha argjendi dhe bronxi, të prera në emër të mbretërve ilirë Monun e Gent, të qendrave ilire të Shkodrës, Lezhës Amantias, Bylisit, Durrësit dhe Apolonisë, që datojnë që nga mesi i shek. V para Krishtit, dëshmojnë për një ekonomi të fortë të këtyre qyteteve. Monedhat e këtij lloji janë të ndryshme në emetimet e prerjeve, por edhe në pozicionet e lopës dhe viçit. Tipet e monedhave që i përkasin prerjeve të Durrësit janë rreth 27 ndërsa ato të Apolonisë 15. Ka qëndrime të ndryshme në lidhje me shpërndarjen e këtyre monedhave. Informacionet zyrtare flasin për një shtrirje të vogël të përdorimit të tyre, kjo pasi arkeologjia e kësaj periudhe 20- vjeçare ka qënë një arkeologji në reminacion. Ndërsa koleksionistët privatë kanë gjetur nga këto tipe monedhash me sasi të konsiderueshme në shumë zona të vendit tonë dhe burimet shkencore flasin për një hapësirë të madhe shtrirjeje të përdorimit të tyre. Në vendin tonë ato përveçse në Durrës dhe Apoloni janë gjetur me shumicë në zona të ndryshme si në Korçë, Shkodër, Elbasan, në kalanë e Lleshanit, në Gramsh, Mokër, madje dhe një sasi mjaft e madhe ka qenë gjetur në zonat e thella të Kukësit dhe rreth 70 copë janë shitur në tregun informal të numizmatikës në fillim të viteve ‘90.

Për vlerësimin e kësaj monedhe të rëndësishme për kohën flasin edhe studjues të huaj, të cilët vërejnë se Apollonia, ashtu si Dyrrachiumi më në veri, ishin porte të rëndësishëm të brigjeve ilire si dhe kishin lidhje tregtare majft të fuqishmë me Brundusiumin dhe Greqinë e veriut. Ato kishin doganat, si dhe bënin stampimin e monedhave të tyre që janë gjetur deri në vise të largëta të pellgut të Danubit.

Mes këtyre monedhave eshte edhe një tip monedhe që është emetuar nga mbreti Ilir Monun. Dy nga këto janë gjetur në Darëzezë. Për këto tipe monedhash Moikom Zeqo vëren se: Informacioni i monedhave na jep të dhëna, që mungojnë në kronikat e autorëve antikë. Monedhat e Mbretit ilir Monuni na tregojnë ekzistencën e kësaj figure historike, që ishte mbret i taulantëve në krahinën e Durrësit”. Zeqo bën me dije se këto monedha janë studiuar nga dekani i arkeologjisë shqiptare Hasan Ceka. Sipas tij, në mesin e shek. IV para Krishtit ilirët taulantë krijuan një shtet të fuqishëm. Ky shtet u fuqizua rreth qendrës së Dyrrahut. Jo më vonë se në vitin 350 para Krishtit qyteti ra në varësinë politike dhe ekonomike të ilirëve. Mbreti i tyre, Monuni, filloi të presë në punishten monetare të Dyrrahut një variant të ri tridrahmeje me lopë e viç, që mban legjendën Basiloeos Monunion dhe që farkëton kështu sundimin taulant, për të cilin heshtin burimet e shkruara. Sias Zeqos: ”Dyrrahu bëhet kështu qendra më e spikatur e ilirëve. Sundimi i Monunit mbi Dyrrahun nuk qe një episod i shkurtër, por zgjati për shumë vite, mesa duket deri në vdekjen e tij. Monedhat e Monunit tregojnë fuqinë e tij. Dhe në pikëpamje simbolike, Monuni nuk e përfill legjendën Dyr të qytetit, por e zëvendëson me një majë heshte, arma kryesore e sulmit të luftëtarëve ilirë. Monuni është i pari mbret ilir që emeton një veprimtari monetare autonome. Sidomos gjatë viteve 330-325 para Krishtit”. Monedha e parë e Monunit i përket viteve 350-330 para Krishtit. Në faqen e monedhës prej argjendi është figura e lopës me kokën e kthyer nga viçi që pi gjinjtë e saj. Mbi lopën është figura e një nofulle derri të egër. Në shpinën e monedhës është një fushë katrore e ndarë në dy katërkëndësha të mbushur simetrikisht me zbukurime në trajtë kokrizash e bishtash, e gjitha e rrethuar zakonisht nga një kornizë. Mbi dy nga brinjët e kornizës është emri i mbretit në rasën gjinore.

Pra, kur Monuni e pushtoi Dyrrahun, ai vendosi si heraldikë triumfuese pikërisht nofullën e derrit të egër mbi simbolin e mëparshëm të monedhës me lopë dhe viç. Një alternativë e tillë shpjegimi është plotësisht e mundshme. Kjo do të përbënte një invers të vetë mitit të Meleagrit. Këto janë dy shpjegimet e hapura për diskutim. Por jemi gjithmonë në fushën e mitologjisë. Në faqen e mbrapme të monedhave bëhet fjalë për simbole ende të pazbërthyera. Disa dijetarë thonë që zbukurimet gjeometrike brenda kornizës përfaqësojnë Kopshtin e Alkinoit, kurse disa të tjerë dy yje, që lidhen me heronjtë binjakë Dioskurë. Këtyre miteve u duhet shtuar edhe miti i kryehershëm i themelimit legjendar të Dyrrahut prej heroit Herkul. Skalitja e armëve të Herkulit flet për këtë. Kurse figura e zogut Kurillë mbetet ende e pashpjegueshme. Në monedhat e Monunit gjejmë historinë e tij të pashkruar, triumfin e tij shtetëror, novacionin që për herë të parë një mbret ilir pret monedha autonome si dhe një gjuhë figurative të pasur dhe plot imagjinatë të strukturave të disa miteve të mëdha antike. (Shekulli Online)

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Gjeka Nënave të Srebrenicës: JU JENI EDHE NËNAT TONA
Gjeka Nënave të Srebrenicës: JU JENI EDHE NËNAT TONA

Ministri për drejtat e njeriut dhe pakicave në Qeverinë e Malit të Zi Fatmir Gjeka dhe perfaqësuesi i Aleancës Qytetare Milan Radoviq dhuruan sot një shami për Nënat e Srebrenicës. “Thonë se Zoti i do

Ulqin: PREZANTOHET PLANI LOKAL PËR PUNËSUESHMËRINË E TË RINJËVE TË KOMUNËS SË ULQINIT
Ulqin: PREZANTOHET PLANI LOKAL PËR PUNËSUESHMËRINË E TË RINJËVE TË KOMUNËS SË ULQINIT

  Sot, para zyrtarëve të Vetëqeverisjes Lokale, institucioneve publike dhe aktorëve të tjerë vendorë, prezantuam dokumentin PLANI LOKAL PËR PUNËSUESHMËRINË E TË RINJVE. Ky plan paraqet një vlerë të

Të premten: TRIBUNË ISLAME DHE PROMOVIM I LIBRIT
Të premten: TRIBUNË ISLAME DHE PROMOVIM I LIBRIT

Mexhlisi i Bashkësisë Islame Ulqin në bashkëpunim me organizatën Horizonti – Qendra për mirëkuptin ndërkulturorë Ju fton të merrni pjesë në Tribunë Islame dhe promovim të librit „Dilemat bashkëkohore

Gjekë Gjonaj: Husein Bato Dukaj, la pas një vepër që kapërcen shumë jetë
Gjekë Gjonaj: Husein Bato Dukaj, la pas një vepër që kapërcen shumë jetë

U bënë shtatë vjet  nga vdekja e parakohshme,   në moshën 56 vjeçare,  të Husein Bato Dukaj, regjisorit të parë të shkolluar  në Mal të Zi, me të cilin kam punuar disa vite  në TVMZ.  Dhe këtë përvjetor

Jashtëzakonisht ngrohtë edhe në ditët në vijim: DJE NE ULQIN REKORD – 37.7 GRADË
Jashtëzakonisht ngrohtë edhe në ditët në vijim: DJE NE ULQIN REKORD – 37.7 GRADË

Për shkak të valës tropikale dhe temperaturave jashtëzakonisht të larta, alarmi meteorologjik portokalli është në fuqi dhe në ditët në vijim do të jetë shumë nxehtë, ndërsa gjatë fundjavës temperatura