Kur ka diçka për të festuar në Tiranë – qoftë një sukses sportiv, një festival kulturor apo një festë kombëtare – atëherë ne, shqiptarët nga Mali i Zi, Kosova dhe Maqedonia e Veriut, jemi të mirëpritur përzemërsisht. Atëherë na rrahin krahët, betohen për “vëllazërinë e pandashme shqiptare” dhe festojnë lidhjen e thellë, tradicionale e familjare që na bashkon përtej të gjitha kufijve artificialë shtetërorë. Në ato momente jemi një popull, një familje e madhe.
Por mjerë ai që guxon të shprehë një mendim kritik. Mjerë ai që vë në pyetje parregullsitë, korrupsionin apo tiparet autoritare të qeverisë në Tiranë. Atëherë fleta kthehet menjëherë. Atëherë papritmas nuk jemi më vëllezër. Atëherë zërat shqiptarë nga vendet fqinje shpallen me dekret si persona të padëshirueshëm (non grata), kriminalizohen si “ndërhyrës të huaj” dhe dëbohen.
Kjo hipokrizi më rëndon pa masë: Kur duartrokasim, jemi shqiptarë. Kur kritikojmë, jemi të huaj.
Ideali i shkatërruar i urave lidhëse
Ndërkohë, ne mund të ishim shumë më tepër se kaq. Po të shikosh drejt Evropës Qendrore, sheh modelin e suksesit: pakica daneze në Gjermaninë e Veriut ose rajonet kufitare në Saarland tregojnë se si pakicat mund të funksionojnë si ura paqësore lidhëse midis kombeve. Ata krijojnë besim dhe prosperitet, sepse ndihen si në shtëpinë e tyre në të dyja botët.
Edhe ne shqiptarët në Mal të Zi, në Kosovë dhe në Maqedoninë e Veriut kemi gjithçka që duhet për të qenë pikërisht këto ura lidhëse evropiane. Ne i jetojmë këto ura çdo ditë përmes martesave ndërkufitare, vizitave familjare dhe shkëmbimeve ekonomike. Por në vend që të forcohen këto lidhje të vlefshme, politika egoiste e Edi Ramës po i shkatërron ato me vetëdije. Për të fshehur krizat e brendshme, bashkimi familjar po sakrifikohet në altarin e ruajtjes së pushtetit personal.
Dështimi moral i Brukselit: “Stabilokracia”¹
Por pse Bashkimi Evropian qëndron duarkryq përpara kësaj shfaqjeje shkatërruese? Pse politikanët egoistë në Tiranë, Prishtinë, Beograd dhe Sarajevë përcjellën nga Brukseli në vend që të sanksionohen? Përgjigja qëndron në një realpolitikë cinike, të cilën shkenca politike e quan “stabilokraci”.
Nga frika e trazirave të reja, e valëve të migracionit apo e ndikimit të Rusisë dhe Kinës, BE-ja mbështetet te të ashtuquajturit “burra të fortë”. Brukseli blen një stabilitet sipërfaqësor dhe shpërblen kështu egoizmin e pushtetarëve. E ardhmja në BE keqpërdoret nga këta politikanë si një premtim i përjetshëm dhe i zbrazët për të mashtruar votuesit. Reformat e vërteta shmangen, sepse një shtet i pavarur i së drejtës do të kufizonte pushtetin e tyre.
Duke bërë pakt me autokratët, BE-ja tradhton pikërisht ata qytetarë dhe urëndërtues në vend, të cilët presin me padurim një sistem të vërtetë vlerash unitare evropiane.
Kthimi te anarkia aristoteliane²
Nëse e konsiderojmë sot Ballkanin Perëndimor si një të tërë, atëherë nuk jemi aspak larg anarkisë për të cilën fliste herët filozofi Aristotel. Aristoteli e përkufizonte anarkinë si mungesën e një autoriteti sipëror e rregullues, gjë që çon pashmangshmërisht në arbitraritet dhe në ligjin e më të fortit.
Pikërisht këtë po përjetojmë në nivel rajonal: nuk ka asnjë ligj të përbashkët, asnjë rend të besueshëm. Ndërsa qytetarët brenda vendeve të tyre kontrollohen nën dorën e rreptë dhe autoritare të qeverive të tyre, midis shteteve mbretëron një anarki strukturore. Marrëveshjet shkelen, kufijtë mbyllen arbitrarisht dhe mirëqenia e përbashkët rajonale shkatërrohet në mënyrë sistematike. Është paradoksi i hidhur i atdheut tonë: në të vogël mbretëron tirania e egos, në të madh anarkia e sistemit.
Një thirrje për të ardhmen
“Mrekullia e Shengenit” – një Ballkan pa kufij brenda BE-së, ku familjet jetojnë të lira dhe pakicat ndërtojnë ura të vërteta – mbetet një iluzion për sa kohë që egoja e politikanëve bllokon të ardhmen tonë.
Si shqiptar nga Mali i Zi, kërkoj t’i jepet fund kësaj politike përçarëse. Ne nuk jemi masë manovrimi për manovrat e shpërndarjes së vëmendjes nga problemet e brendshme në Tiranë. Bashkimi ynë familjar është më i fortë se dekretet e Edi Ramës. Është koha të ndalojmë së besuari egoistët dhe të fillojmë të ndërtojmë urat që na çojnë me të vërtetë në një Evropë të përbashkët – në një botë të paqes dhe në një botë të të përbashkët, pa marrë parasysh fe apo racë.
¹ Shënim sqarues / Shpjegim koncepti:Stabilokracia (anglisht: Stabilocracy) është një term i shkencave politike që përshkruan një sistem ku aktorët e jashtëm (si Bashkimi Evropian) tolerojnë apo madje mbështesin me vetëdije politikën autoritare dhe mungesën e vullnetit për demokratizim të një qeverie. Kjo bëhet për shkak të një kalkulimi pragmatik: që këta “burra të fortë”, në këmbim, të garantojnë stabilitet gjeopolitik, të sigurojnë rrugët e migracionit dhe të bllokojnë ndikimet e jashtme (p.sh. nga Rusia apo Kina). Shkurt thënë: stabiliteti vlerësohet më lart se demokracia dhe shteti i së drejtës.
² Për Aristotelin, anarkia nuk është një aksident i papritur, por pasojë direkte dhe logjike e një demokracie të skajshme dhe të shfrenuar (të cilën ai shpesh e quante Ohlokraci ose sundim i rregullit të rrugës/turmës). Në veprën e tij Politika, ai e përshkruan këtë proces të degradimit të ngadalshëm përmes tri hapave të qartë: Humbja e respektit dhe e autoritetit: Në një demokraci radikale, kuptimi i lirisë keqkuptohet. Liria për njerëzit nuk do të thotë më të jetosh brenda kornizës së ligjit, por „të bësh çfarë të duash“. Kjo çon në humbjen e plotë të respektit ndaj institucioneve, autoriteteve dhe, në fund, ndaj vetë ligjeve. Marrja e pushtetit nga demagogët: Në këtë gjendje të lëshimit moral, në skenë dalin udhëheqësit populistë (demagogët). Ata i bëjnë glosë turmës, ndezin emocionet, përjashtojnë dhe izolojnë kritikët dhe i shfuqizojnë ligjet ekzistuese në mënyrë arbitrare sipas interesave të tyre. Ligji i shkruar humb fuqinë e tij detyruese; vlen vetëm vullneti i sundimtarit aktual. Kthimi në anarki: Kur ligjet nuk kanë më asnjë autoritet, rendi politik shpërbëhet. Krijohet një gjendje e mungesës së sundimit (anarki), ku nuk ka më një udhëheqje të besueshme, por vetëm ligji i më të fortit dhe kaosi i egove. Aristoteli paralajmëron shprehimisht se nga kjo anarki pason pothuajse gjithmonë hapi tjetër: Tiranija. Kur kaosi bëhet tepër i madh, njerëzit ndiejnë mall për rend dhe siguri, dhe përfundojnë në krahët e diktatorit të parë që u premton atyre stabilitet.
Averroes (Ibn Rushd) ishte një filozof i madh mysliman nga Spanja islamike (1126–1198). Ai shpëtoi trashëgiminë e Aristotelit për botën. Ashtu si kritikët e sotëm, ai u dëbua nga pushtetarët egoistë të kohës së tij dhe librat e tij u dogjën sepse mendimi i tij i lirë kërcënonte pushtetin e tyre.
