Kohë më parë, në esenë time „Egoja e të pushtetarëve dhe anarkia e Ballkanit – Një thirrje zgjimi nga Mali i Zi“, tërheqa vëmendjen për një zhvillim të rrezikshëm. Kam përshkruar se si klasa politike e Ballkanit Perëndimor ka krijuar një sistem të anarkisë strukturore, ku sundon ligji i më të fortit dhe ku besimi te rregullat e përbashkëta shkatërrohet me vetëdije. Kushdo që mendonte se kjo ishte thjesht një teori abstrakte, sot mjafton të kthejë sytë nga Ulqini. Konflikti aktual dhe i ashpër rreth emërimit të drejtoreshës së re në Shkollën e Mesme të Përzier „Vëllazërim-Bashkim“ është shembulli perfekt dhe njëkohësisht më i dhimbshëm që vërteton tezat e mia.
Nga një vendim i thjeshtë administrativ në sistemin arsimor, brenda natës u krijua një luftë e llogoreve etnike. Pse? Sepse politika e rajonit ka përsosur një model të vjetër dhe shkatërrues: ajo i përdor pakicat si rrufepritëse për të siguruar dhe konsoliduar pushtetin e vet personal.
Kalkulimi i nxitjes së përçarjes
Ekziston një dyshim i fortë dhe urgjent se ky emërim në Ulqin nuk ishte aspak një rastësi. Ai ngjan si një lëvizje e mirëkalkuluar taktike për të nxitur dhe manipuluar qëllimisht popullatën nga të dyja anët – si shqiptarët, ashtu edhe malazezët apo serbët. Kur në një qytet me shumicë dërrmuese shqiptare vendoset një drejtoreshë, njohuritë gjuhësore dhe emërimi i së cilës ndezin menjëherë debate të ashpra politike, atëherë zjarri shoqëror pranohet me vetëdije të plotë.
Qëllimi i kësaj skenografie është po aq i vjetër sa vetë demagogjia, për të cilën paralajmëronte dikur Aristoteli: Kur pushtetarët ndodhen nën presion sepse nuk kanë zgjidhje për krizat ekonomike, korrupsionin galopant apo rrugën e bllokuar drejt Bashkimit Evropian, ata hedhin një “bombë tymuese” etnike. Populistët lokalë hidhen menjëherë në sulm. Ata inszonohen në anën shqiptare si „shpëtimtarë të dinjitetit kombëtar“ dhe në anën tjetër si „mbrojtës të shtetit të së drejtës“. Në fund, politikanët fitojnë pikë dhe profilizohen – ndërsa qytetarët humbasin bashkëjetesën e tyre paqësore.
Dështimi i Brukselit: Tradhti ndaj vlerave në fazën e anëtarësimit
Por ku ndodhet Bashkimi Evropian në këtë lojë të rrezikshme? Mali i Zi konsiderohet zyrtarisht si lider në procesin e anëtarësimit në BE. Megjithatë, pikërisht në këtë fazë vendimtare të përafrimit, ne po përjetojmë një mungesë të theksuar reagimi dhe një qëndrim injorues, pothuajse dashakeq, nga ana e Brukselit. Në vend që të kërkojë me rreptësi respektimin e standardeve të vërteta evropiane, të drejtave të pakicave dhe institucioneve funksionale, BE-ja mbetet në rolin e një spektatori pasiv.
Ky është thelbi i „stabilokracisë“ që kam dënuar edhe më parë: Nga frika e trazirave gjeopolitike, BE-ja shpërblen „burrat e fortë“ dhe autokratët e rajonit me heshtjen e saj. Ajo kërkon reforma vetëm në letër, por në praktikë vështron se si themelet e bashkëjetesës paqësore në qytete si Ulqini po nëndrejtëzohen në mënyrë sistematike. Kjo mungesë mbështetjeje nga BE-ja është një goditje morale për të gjithë ata qytetarë që besojnë në një Evropë të përbashkët të vlerave. Duke kthyer kokën anash, Brukseli legjitimon lojën e nxitësve të përçarjes. E ardhmja e premtuar në BE kthehet kështu në një guaskë të zbrazët, ndërsa pushtetarët mbushin xhepat e tyre me ndikim dhe pushtet.
Një pasqyrë klinike rajonale
Ky model fatal nuk është një fenomen thjesht montenegrin. Kjo është në ADN-në e të gjithë anarkisë së Ballkanit Perëndimor, e cila pasqyrohet në mënyrë simetrike në të gjitha kryeqytetet tona:
Në Serbi dhe në Kosovë e shohim këtë shfaqje në formë konstante. Sa herë që në Prishtinë apo në Beograd duhet të fshihet dështimi i politikave të brendshme, instrumentalizohet çështja e pakicave. Një herë janë targat, një herë valutat, një herë prezenca policore në veri të Kosovës apo diskriminimet në Luginën e Preshevës. Pakicat keqpërdoren pa mbrojtje si masë manovrimi për të ndezur emocionet nacionale.
Në Shqipëri shfaqet e njëjta hipokrizi, por në një formë tjetër. Siç kam shkruar: Për sa kohë që ne shqiptarët nga vendet fqinje duartrokasim, jemi „vëllezërit e dashur“. Por nëse guxojmë të vëmë në pyetje dhe të kritikojmë udhëheqjen atje, shndërrohemi brenda sekondës në „ndërhyrës të huaj dhe ngatërrestar“.
Shkatërrimi i funksionit të urëndërtuesit
Shkollat si „Vëllazërim-Bashkim“ në Ulqin duhet të ishin themeli i asaj që unë e quajta „urëndërtuesit evropianë“. Ato duhet të ishin vende ku të rinjtë mësojnë se diversiteti është një pasuri dhe jo një kërcënim. Por në vend që të forcojnë këtë funksion të urëndërtuesit, pushtetarët po i shkatërrojnë ato me vetëdije. Ata po i kthejnë shkollat në zona të luftës etnike.
Pse e bëjnë këtë? Sepse një paqe e qëndrueshme etnike, respekti reciprok dhe një shtet i së drejtës funksional e i pavarur do të kufizonin pushtetin e tyre të pakontrolluar. Një Ballkan i bashkuar, që plotëson vërtet kriteret e Bashkimit Evropian, nuk ka më nevojë për „burra të fortë“ populistë. Prandaj, ata e mbajnë sistemin në një gjendje anarkie të përhershme dhe të kontrolluar.
Forca jonë e vërtetë: Një thirrje për bashkim të vërtetë
Kur ne i denoncojmë këto parregullsi, nuk e bëjmë këtë për të krijuar përçarje apo për t’u identifikuar si ankues apo querulantë. Përkundrazi: forca e vërtetë nuk tregohet duke ndjekur verbërisht parullat e politikanëve egoistë, të cilët jetojnë nga ndarja jonë. Forca jonë e vërtetë qëndron tek urtësia e thellë dhe historike e njerëzve të Ballkanit Perëndimor, të cilët në jetën e tyre të përditshme kanë vërtetuar prej shekujsh se një bashkëjetesë paqësore dhe multietnike është plotësisht e mundur.
Pavarësisht të gjitha përpjekjeve për të na nxitur kundër njëri-tjetrit nga lart, ne ndajmë të njëjtat shqetësime, të njëjtat ëndrra dhe të njëjtën shpresë për një të ardhme më të mirë për fëmijët tanë. Qytetarët në Ulqin, Prishtinë, Beograd dhe Tiranë janë njerëzisht shumë më përpara se elitat e tyre politike. Forca jonë e vërtetë qëndron në aftësinë tonë për të parë përtej llogoreve artificiale, për t’i zgjatur dorën njëri-tjetrit dhe për t’u bërë bashkë për respekt, drejtësi dhe demokraci.
Le të mos lejojmë që kjo vlerë e jashtëzakonshme e komunitetit tonë të na merret nga kalkulimet politike. Shkollat si „Vëllazërim-Bashkim“ nuk u përkasin partive, ato u përkasin fëmijëve tanë dhe të ardhmes sonë të përbashkët. Është koha që ne si qytetarë të bëhemi bashkë dhe të tregojmë se vullneti ynë për paqe dhe unitet është pafundësisht më i fortë se egoja e atyre që na qeverisin. Le t’i ndërtojmë këto ura vetë – me krenari, guxim dhe mençuri.
